MAYIS

 

EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI I

HIRİSTİYANLIK II

 

İsa Peygamber-Jesus

‘’İsa’’ adı Hz. Meryem’e melek vasıtasıyla Allah tarafından bildirilir. ‘’Mesih’’ ise unvanıdır ve İbranice’de ‘’mübarek’’ anlamına gelir. İslami gelenekte resullerin en büyükleri olan ‘’Ülü’l azm’’ 5 büyük peygamberden biridir. ‘’Ruhullah’’ sıfatıyla anılır.

İsa peygamber hem doğumu sırasında hem de İsrailoğulları arasındayken Ruhülkudüs ile desteklenmiştir. Ruhülkudüs ile desteklenme ifadesi Kur’an’da sadece İsa peygamber için kullanılmıştır. Kur’an’da İsa peygamberin doğumundan itibaren tebliğ faaliyetine kadar geçen dönemle ilgili olarak sadece Meryem ve oğlunun iskana elverişli, suyu bulunan bir tepeye yerleştirildiği bilinmektedir.Allah’ın kitap verdiği peygamberlerden olmuş, Tevrat’ın bazı bölümlerini tasdik etmiş, bazı durumlarda neshetmiş, kavmine orucu ve zekatı emretmiştir. Kur’an; doğumunu, ölümünü ve dirileceğini söyler.  Diriliş ölümden sonraki diriliştir. Çarmıha gerilenin İsa peygamber olduğuna da inanılmaz. İsa peygamber suretine giren Yehuda İskaryot’un çarmıha gerildiğine inanılır.

İnciller Meryem’in doğumdan önce Galile’de Nasıra şehrinde yaşadığını ve Yusuf adlı bir dülger ile nişanlı olduğunu anlatır. İki yaşından küçük erkek çocukların öldürülmeleri emri üzerine kaçan Meryem ve Yusuf’tan söz edilir. İsa peygamber yolda bir mağarada ya da ahırda dünyaya gelir ki Beytüllahim’de olduğuna inanılan mağaranın üzerinde günümüzde Kutsal Meryem Kilisesi bulunur.

Doğumdan sonra İsa peygamber dülger Yusuf tarafından Mısır’a kaçırılır. Vali Herod’un ölümünden sonra dönen aile Nasıra’ya yerleşir.İncillere göre 4 kardeşi vardır. Yusuf gibi dülger olmuştur. Okuma yazma bilir ve İbranice yerine Aramice’yi konuşma dili olarak kullanır. Yunanca anladığı da düşünülmektedir.

İsa peygamberden 6 ay büyük olan Yahya peygamber önce tebliğe başlamıştır. Matta, Markos ve Luka İncillerinde tebliğe kadarki hayatı hakkında çok kısa anekdotlar bulunur.Sinoptik incillere göre tebliğ alanı daha ziyade Galile’dir ve tebliği bir ya da üç yıl sürmüştür. İsa peygamber 12 havarisini seçtiğinde Kudüs valisi Pontius Pilate’dir. Yahuda İskaryot’un (Judas) ihaneti (öpücüğü) ile yakalanan İsa peygamberin öldürülmesine karar verilir. Golgota Tepesi’nde çarmıha gerildiğine inanılan İsa peygamberin aynı yere defnedildiğine, üç gün sonra kabrinin boş olduğuna, kırk gün havarileri arasında yaşadığına ve sonra göğe çekildiğine inanılır. Bu noktaya inşa edilen Kıyameh Kilisesi Hırisityanlar için en önemli hac noktalarından biridir ve Hıristiyanlar günümüzde  Mesih’i beklemeye devam etmektedir.

 

EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI I

HIRİSTİYANLIK  I

İsa Peygamberin dünyaya geldiği süreçte dünyanın büyük güçleri Çin İmparatorluğu’nun başında bulunan Han Hanedanlığı, İran’da bulunan Part Hanedanlığı ve Roma İmparatorluğu’dur. Anadolu ve Ortadoğu toprakları Roma İmparatorluğu ile Part İmparatorluğu’nun rekabetine sahne olmaktadır. İsa Peygamber’in dünyaya geldiği Filistin-İsrail toprakları Roma İmparatorluğu sınırları içindedir. Bölgede konuşulan diller Aramice, İbranice, Yunanca ve Latince’dir. Resmi dilin Latince olduğu dönemde İsa Peygamber’in dilinin de Aramice olduğu bilinir.

Toplumsal yapıya bakıldığında bölgedeki Yahudi cemaatin Farisiler, Saddukiler, Esseniler olmak üzere yapılandığını görürüz.

Farisiler yazılı ve şifahi geleneğin tamamını kabul eden, dindar bir yaşantı tarzına sahip olan kesimdir. İÖ 165-160 civ. ortaya çıktıkları düşünülür. Meleklere , ölümden sonra hayata ve ruhun ölümsüzlüğüne inanırlar. Yeni Ahit’te Farisiler’e atıfta bulunulur  ve Yahudiler içinden çıkan ilk Hıristiyanların Farisiler olduğu düşünülür.

Saddukiler  sadece yazılı geleneğe kıymet veren, genellikle zengin ve aristokrat Yahudiler’den oluşan, tapınakta ve Sanhedrin’de görev yapan kesimdir. İÖ 200 civ. ortaya çıktıkları düşünülür. Saddukiler’de meleklere, dirilmeye ve ruhun ölümsüzlüğüne inanır. Ancak yazılı kutsal metinler dışında her türlü sözlü geleneğe ve yeniliklere karşıdırlar. Yeni Ahit’te Saddukiler olarak anılırlar.

Esseniler yine aynı yüzyıllar içinde ortaya çıkan, münzevi bir hayat tarzını benimseyen Yahudi mezhebidir. Özellikle Kudüs’ün 30 km. doğusunda, Lut Gölü’nün kuzeybatı yakasında gruplar halinde yaşadıkları kabul edilir. Yahudi filozofu Philo’ya (İÖ 20-İS 50) göre ‘’Esseni’’ kelimesi ‘’Aziz’’ anlamına gelir. Bazılarına göre ise dindarlığı ve zahidliği ifade eder. Günümüze değin ulaşan kaynakların değerlendirilmesinden, cemaatin IV. Antiocus’on (İÖ 175-164) Yahudiler’e karşı giriştiği zulümden kaçanlar tarafından Makabiler İsyanı’ndan önce kurulduğu sonucu çıkarılır. 1947’de yaşadıkları bölgede bulunan ve büyük ses getiren papirüs ve keçi derisi üzerine yazılmış olan tomarlar ‘’Kumran Yazıtları’’ olarak anılır. Yazıtların tetkik edilmesi sonucu sonucu Esseniler süreci ‘’Erken Hıristiyanlık Dönemi’’ olarak anılır.

Herodcular olarak anılan küçük grup ise Roma İmparatorluğu’na bağlı vali Herod (İÖ 74-4) ve onun etrafında kümelenen Roma idaresine sonuna kadar bağlı Yahudiler’den oluşur.

Dört büyük İncil yazarına göre de (Matta, Markos, Yuhanna ve Luka) İsa peygamber böyle bir ortamda Filistinli bir Yahudi olarak doğar, Yahudi geleneklerine göre büyür ve Mesihliğini ileri sürerek, Yahudi inançlarına hakaret ettiği gerekçesi ile Romalı ve Yahudi işbirlikçilerce öldürülür. Yahudiler bekledikleri Mesih’in İsa olmadığını ve onun bir sahtekar olduğunu kabul eder, içlerinden onun Mesihliğine inanan ve hemen iman edenler ise ilk Hıristiyanlar olur.

Zekeriya Peygamber (Zechariah)

Roma İmparatorluğu döneminde vali Herod zamanında Beyt-i Makdis’in görevlilerinden biri ve Hz. Meryem’in koruyucusu olarak yaşar. Evlat sahibi olmak üzere yaptığı dualar, Yahya Peygamber’in dünyaya gelişi, hamiliğini yaptığı Meryem’in hamile kalışından sonra öldürülmesi ile anılır. Halep Ulu Camii ve Kidron Vadisi makamları bulunur.

ALİ İMRAN 41. Zekeriyya: Rabbim! (Oğlum olacağına dair) bana bir alâmet göster, dedi. Allah buyurdu ki: Senin için alâmet, insanlara, üç gün, işaretten başka söz söylememendir. Ayrıca Rabbini çok an, sabah akşam tesbih et. (Diyanet Vakfı Meali)

Yahya Peygamber (John the Baptist)

İsrailoğullarına gönderilen peygamberlerdendir ve Zekeriyya Peygamber’in duası üzerine doğan oğludur. ‘’Yahya’’ adı Allah tarafından verilir. Peygamberliği Zekeriyya Peygambere bildirilen Yahya Peygamber’in 15 yaşına kadar Beyt-I Makdis’te bulunduğu bilinir. Bundan sonra daha çok inziva hayatı yaşadığı, Ürdün Nehri civarında dolaştığı ve Esseniler ile aynı güzergahlar üzerinde bulunduğu görülür. Kaynaklar ona aşık olan Salome’ye meyletmediği için Herod’un oğlu Herod Antipas tarafından kafası kesilerek öldürüldüğünü yazar.

Türkçe’de ‘’vaftiz’’, Fransızca’da ‘’bapteme’’, İngilizce’de ‘’baptism’’ ve Almanca’da ‘’taufe’’ şeklinde ifade edilen kelime, Yunanca ‘’baptein’’ vey a ‘’baptezein’’ kelimelerinden gelir. Bu kelimelerin hepsi suya dalmak, yıkanmak vey a necasetten temizlenmek gibi anlamlara gelir.

İsa Peygamber’den sonra Hıristiyanlık içinde en önemli sakramentlerden biri haline gelen vaftiz Yahudilik başta olmak üzere bir çok dinde görülür. Suyun kutsallığı ve değişiklik (transformasyon) yapma gücüne tüm pagan kültürlerde yer verilir. Pagan dönemlerden beri uygulanan vaftiz belli bir tekamül geçirir ve Hıristiyanlıkta bir inanç esası haline gelir.

Yahya Peygamber kendisinden çok once yapılagelen vaftize bir anlam kazandırır, insanların imanlarını tazelemek ve onları rahatlamak için vaftizi kullanır.

Hz. Meryem (Maria, Madonna)

Yeni Ahit’te adı İsa Peygamber’in annesi olarak 19 yerde geçer. Kur’an-I Kerim’de adı anılan ve adına sure olan tek kadın olarak karşımıza çıkar. Babası İmran ve Hanne’dir. Hanne’nin kız kardeşi İşa ile de Zekeriyya Peygamber evlidir. Kur’an’da övülen Al-i İmran ailesine mensuptur. Hanne’nin duası üzerine doğan Meryem erkek çocuk olacağı beklentisi ile Hanne tarafından doğmadan once Beyt-i Makdis’e adanır. Mabede kız çocuklar alınmaz. Hanne’nin adadığının gerçekleşmesi için Zekeriyya Peygamber Meryem’in hamiliğini üstlenerek onu mabede yerleştirir. Mabette İsa Peygamber’in müjdesini alan Meryem Kur’an-I Kerim’de de bildirildiği üzere insanlardan uzaklaşır. Kaynaklar bu süreci Beytüllahim’de geçirdiğini bildirir.  Doğumun gerçekleştiğine inanılan mağaranın üzerinde günümüzde Hıristiyanlar için hac mekanlarından biri olarak edilen Kutsal Milat Kilisesi bulunur. Doğumun gerçekleşmesinin ardından Mısır ya da Şam’a kaçtığı düşünülen Meryem ve ailesinin daha sonra Nasıra’ya yerleştiği belirtilir. Hıristiyan kaynaklarda İsa peygamber refedildiği sırada 50 yaşında olduğu, İsa Peygamber tarafından Yuhanna’ya emanet edildiği ve bir on yıl kadar daha yaşadığı bilgisi vardır.

Hıristiyanlığın yayıldığı ilk yüzyıllarda Meryem sadece İsa Peygamber’in annesi olarak saygı görürken, zamanla İsa Peygamber’den sonra Hıristiyanlık içinde ikinci önemli şahsiyet konumuna yükselmiş ve bir Meryem kültü oluşturulmuştur. Hıristiyanlar günümüzde Meryem’in şefaatını dilenmek için zikirlerini yaparlar. Yolundan gidenlerin bakire kalmasının gerekliliği ise Meryem ve İsa Peygamber’den çok önce İskenderiye’de yapılan bir çeviri ile ilişkilendirilir.

(Meryem’in bakire olduğuna dair inanç İÖ 3. yy’da İskenderiye’de yazılan Yahudi kutsal kitapları ile ilintilidir. Kudüs’ten 12 kabileden 6’şar kişi davet ediliyor. Bu 72 kişi kutsal metinleri İbranice’den Yunanca’ya çevirir.  İbranice metinde ‘’Alma’’ (genç kadın) olarak geçen kelime Yunanca’ya ‘’Virgine’’ olarak çevrilir. Virgine İbranice ‘’betula’’nın karşılığıdır, ‘’alma’’nın değil. İsrailoğulları bu çevirinin yapılmasını tapınaklarının yıkılması gibi felaket olarak kabul ederler. Hıristiyanlar Tevrat’ı bu çevirileri baz alarak kabul etmişlerdir. Bu çeviriye 70’ler çevirisi ya da Septuagint adı verilir.)

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s