OCAK

EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI I
DERS NOTLARI

İÖ 1000-0 TARİH ARALIĞINDA MEZOPOTAMYA

İsrail Krallığı (1050-930)

Asur İmparatorluğu (882-612)

Yeni Babil Krallığı (612-539)

İsrail Krallığı (1050-930)

Yuşa Peygamber (Yuşa bin Nun-Yeşu): Yusuf peygamberin soyundan Nun ile Miryam’ın oğludur. Musa peygamberin öğrencisi, hizmetini gören ve dostlarından..

7 yıl süren fetihler.. En son Şam ve Kudüs kentleri fethedilir..Yuşa Arz-I Mevud’u İsrailoğulları arasında pay etti. Sonra Tevrat’ın hükümlerini okudu.. Tevhid inancında kalmaları için çalıştı..27 yıl vazife.. Hastalanınca Kalib bin Yukna’yı tayin etmesi..

İsrail Krallığı kuruluyor…

İsrail Krallığı’nın ilk kralı Talut (Samuel Saul)dur. Talut İbranice bir lakaptır. Boylu ve kudretli anlamına gelir. İsrailoğulları Kalib bin Yukna’nın Talut’u seçmesinden rahatsızlık duyar. Onun arkasında savaşmak istemezler. Karşılarındaki güç Amalika kavmidir ve yenilmez Calut’u (Goliat) yenmeleri gerekmektedir. Talut’un ordusunda bulunan Davut, Calut’u öldürünce İsrailoğulları’nın güvenini kazanır. Talut’un kızıyla evlenir ve ölümüyle de İsrailoğulları’nın başına geçer.

Kitab-ı Mukaddes’te hükümdar olarak yaptıkları anlatılır. Zebur Davut peygambere adfedilir. Ahd-i Atik’e göre 30 yaşında kral olmuş, 40 yıl-6 ay saltanat sürdükten sonra 71 yaşında vefat etmiştir.

Süleyman peygamber, 970-928 yılları arasında babasında devraldığı krallığa en görkemli günlerini yaşatmıştır.

Hıristiyanlıkta yasa koyucu ve kral Yahudilikte Eski Ahit’in bölümlerinden üçünün yazıcısı olarak kabul edilir. Süleyman Mabedi (Beyt-i Makdis) tek tanrı için yapılmış bir mabet olarak Kudüs’te yükselir. Hiram Abif’in idaresinde tüm halkın katılımıyla inşa edildiğine inanılan mabetten geriye ”Batı Duvarı” (Ağlama Duvarı kalmıştır.

Yedi köşeli yıldız (hekzogram), Davut peygamberin kalkanının üzerinde, Süleyman peygamberin yüzüğünün üzerinde kazılı olan mühürdür.

Sülayman Peygamber’in ölümünün ardından İsrail Krallığı ikiye ayrılır (930):

İsrail Devleti (10 kabile)

Yehuda Devleti (2 kabile)

İsrail Krallığı 721’de Asur İmparatorluğu tarafından Yehuda Krallığı 586’da Babil İmparatorluğu tarafından yıkılmıştır

Asur İmparatorluğu (882-612)

Başkent ve dini merkez Ninova Dicle’nin batısında, Musul yakınındadır. 1847’de İngilizlerin kazdığı kente ait buluntular British Museum’dadır.

İmparatorluk süresince öne çıkan iki büyük idarecileri Semiramis (810-828) ve Asurbanipal(668-627)’dir. Babil’in Asma Bahçeleri, Ninova sarayının içinde bulunan ünlü kitaplık bu dönemde inşa edilmiştir.

İran’a yerleşenler Medler, Mezopotamya’daki Babil’in de yardımıyla Asur İmparatorluğunuortadan kaldırdı. Ninova yerle bir oldu. (614)

Yeni Babil Krallığı (İÖ 612-539)

Keldaniler ile yeniden güçlenen ve Kitab-ı Mukaddes ile Herodot Tarihi’nde anlatılan ihtişamlı dönem.

Keldanilerin Babil’i ele geçirme yolundaki sürekli girişimleri ancak Assurbanipal’in ölümünden sonra amacına ulaşır. İÖ 604-562 usta bir diplomat olan II. Nabukadnezar krallığı yüksek bir gelişmişlik düzeyine çıkarır. Yahuda ve Mısır arasındaki ittifak sonucu, Nabukadnezar  Kudüs’ü işgal eder..I. Kuşatma (597) ve Büyük Sürgünü, II. Kuşatma (586) ve Büyük Mabet’in yıkılması izler.
Babil’in, Pers Kralı II. Kiros tarafından fethi ile Babil Pers vilayeti olur. (539)

 

EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI I
DERS NOTLARI

İÖ 2000-1000 TARİH ARALIĞINDA AKDENİZ

FENİKELİLER

Roma Akdeniz’de ticarete katılana dek denizin tartışmasız en güçlü halkı…Hiçbir zaman tek bir devlet olmadılar…İÖ. 2000-1000 tarih aralığında III. Tutmosis dönemiyle başlayan yaklaşık 300 yıllık Mısır hakimiyeti…Kadeş Savaşı’nın Suriye’de oluşu, Fenike’nin gerilemesine neden oldu. 1000 yılın sonunda Mısır’ın gücünü yitirmesi ve Hitit Devleti’nin yıkılmas ile Fenike site devletleri bağımsızlıklarına kavuşur. Müzik gamını keşfetmelerinin yanı sıra İÖ 1100’de alfabeyi bularak uygarlık tarihine büyük katkıda bulundular. Sesli harfleri olmayan Mısır yazısından yola çıkarak, sesli harflerinde olduğu 28 harfli alfabeyi kullandılar. İÖ. 900 ya da 800’lerde Yunanlılara aktardılar.

İÖ 2000-1000 TARİH ARALIĞINDA AVRUPA

YUNANİSTAN

Tarım arazileri az ve dağlık olan Yunanistan bu bin yılda iki büyük göç dalgası alır. İÖ. 2000 Hint-Avrupalı Akalar, İÖ. 1000 Hint-Avrupalı Dorlar Yunan anakarasına akar. Anakaraya önce yerleşenler gelen göçlerle her zaman Ege adalarına doğru itilmiş ve özellikle Girit bu medeniyetin merkezi olmuştur.

GİRİT UYGARLIKLARI

Minos Uygarlığı (3500-1100)

Girit uygarlığı III. binyılın sonuna doğru doğduysa da, gerçek sıçrama ve atılımını M.Ö 2000 yıllarında adanın Knossos, Phaistos, Malia ve Zakros gibi bazı sitelerinde yapılan saraylarla gerçekleştirmiştir. Saraylarına ”labirent” adı verilir. Uygarlıklarına ad olan ‘’minos’’ ise kralların genel adıydı.

Girit kentleri içinde Knossos 100.000 kişiye yaklaşan nüfusuyla Akdeniz’in en kalabalık iskan bölgesi olmuştur. Yerleşimlerde evler bitişik ve çok katlıdır. Sokaklar taş döşenmiştir. Evlerde tavanı taşıyan sütunlar ve merkezi bir ocak bulunur.

Mısır ve Mezopotamya etkilerine rağmen kendi özgün sanatlarını oluşturdular ve hayatı yakından izlediği için, Minos uygarlığı saraylarında sanatçı atölyelerine de yer verilmeye başladı. Knossos’ta taş ve tahta işlemeciliğinin ve bir metalürji fırınının izlerine rastlanmıştır. Minos dönemi Girit’inde anıtsal heykelciliğe rastlanmaz. Tanrılar bile; ”yılanlı tanrıça” heykelinde olduğu gibi, kimi kez ince bir biçimde fildişinden yontulmuş küçük boyutlarda heykelciklerle yetinirler.

Giritliler, İtalya, Sicilya, Attika, B. Anadolu, Kıbrıs, Fenike ve Mısır ile ticaret yapıyordu.

Giritliler çok tanrılı inanç sistemine sahiptir. Gündelik hayatın içine dahil olan birtakım ibadetleri ve ritüelleri vardır. Knossos’ta bir evde kurban edilmiş çocuklara ait pek çok kemik bulunmuştur.

Minos yazısı çözülememiştir.

Mİken Uygarlığı (İÖ 1800-1100)

Miken kültürü, tunç silahlı Hint – Avrupa göçebe topluluklarından Akaların, İ.Ö. 1800’lü yıllarda Yunanistan’ı istila ederek, yerli neolitik çiftçiler üzerinde feodal-askeri bir egemenlik kurmasıyla başlayamıştır.  Yunanistan yarımadasının tüm hâkimiyetini ele geçiren Miken uygarlığının en parlak dönemi İ.Ö. 1400’lü yıllarla İ.Ö. 1100’lü yıllar arasındadır. Bu dönemin başlarında Girit adasındaki Minos uygarlığını yıkan Miken kralları, tüm Doğu Akdeniz’in  ticaretini de kontrol altına almışlardır.

Mikenler kendilerinden önceki Minos uygarlığını yakıp yıkarak yerleşmekle birlikte mimari ve yaşam tarzı olarak aynı tarzda bir uygarlık kurmuştur. Minos tarzında saraylar inşa etmişlerdir. Yerleşimler ise tek katlı basit yapılar olan ”megaron”lardan kurulmuştur.

İ.Ö. 1400’lü yıllardan itibaren geliştirilen  hece yazısı, Miken Yazısı ya da Miken Yunancası olarak bilinir. Hint Avrupa dil ailesinden olan Yunanca, Karadeniz’in kuzeyinde doğmuş ve oradan Avrupa’ya yayılmıştır. Geleneksel görüş İÖ 2000’den sonra Yunanistan’a geldiği yönündedir.

Girit’teki Miken siyasi varlığı, M.Ö. 1100 yılları dolaylarında Makedonya’dan gelen demir silahlı Dor akınlarıyla son bulmuştur.

Dorların Yunan anakarasına gelişleri ile Girit’i ter eden Akaların kurduğu Miken medeniyetinin bir kolu G. İtalya’ya, bir kolu D. Akdeniz kıyılarına, bir kolu’da 1190 Truva Savaşı ile Anadolu kıyılarına yerleşmiştir. D. Akdeniz kıyılarına yerleşenler yerli halklarla karışarak Filistleri oluşturmuştur.

İÖ 2000-1000 TARİH ARALIĞINDA AMERİKA

 

 

 

 
EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI I
DERS NOTLARI

İÖ 2000-1000 TARİH ARALIĞINDA AFRİKA-MISIR

Orta Hanedanlık Dönemi (İÖ 2050-1795)..

II. Ara Dönem (İÖ 1795-1500)

Yeni Hanedanlık Dönemi (İÖ 1500-1070)..

Orta Hanedanlık Dönemi (İÖ 2050-1795)..

Mısır tarihinin klasik çağı.. Fenikeli idarecilerin etkilenmeleri.. Nübye’nin kontrol altına alınması.. Asya  ülkeleri ve Girit Adası uygarlıkları ile önemli temaslar..

Orta Hanedanlık Dönemi ahlak anlayışı… ‘’Sarayın yüksek memurlarını çiğnetip geçme, bu adil insanları isyana kışkırtma. Parlak elbiseler giyene fazla itibar etme; yıpranmış elbiseler giyenden saygını esirgeme. Ne güçlünün ödülünü kabul et, ne de onun için zayıfa kıy.’’

resmi ve klasik metinlerde kullanılan hiyeroglif yazının eğitim aşaması 12 yılı alır ve sadece görevliler bu yazıyı edinebilirdi. Katiplik bu dönem en saygın mesleklerden biridir. Halk ise daha çok ”piktogram” denilen resim yazısını tercih ederdi.

Papirüsler uç uça ekleniyor ve 40 m.’ye varan rulolar oluşturuluyor, üzerine kamış ve siyah karbonla yazılarak önemli yerlerin altı kırmızı aşı boyasıyla çiziliyordu. Antik Mısır edebiyatının klasik metinleri Orta Hanedanlık Dönemi’nde yazılmıştır.

II. Ara Dönem (İÖ 1795-1500) Hiksoslar (yabancı diyarların şefleri)..

Mısırlılar Hiksoslardan savaşma biçimleri, tekerlikli savaş arabaları ve farklı bir dokuma tezgahı biçimini edindiler. Bu neredeyse 100 yıllık bir işgal süreciydi. 1500’lere doğru Tebli bir hanedanlığın güçlenmesi ve onlardan öğrenilen savaş taltiklerini onlara karşı kullanmasıyla I. Ara Dönem sona ermiştir.

Yeni Hanedanlık Dönemi (İÖ 1500-1070)..

Mısır ‘’Asya İmparatorluğu’’ olur. Askeri başarılar. Ticaret yolları.. Nübye’nin altınları..

Hatçepsut (İÖ 1503-1445) Antik Mısır tarihinin kadın firavunudur. Başarılı idaresine rağmen bazı tapınak rölyeflerinde ve heykellerinde erkek olarak betimlenmiştir. Karnak’taki Hatçepsut Tapınağı ve Teb’deki Luksor Tapınağı döneminin simge yapılarındandır.

Yeni Hanedanlık Dönemi’nde tapınaklar ve rahipler ekonomik olarak o kadar güçlenir ki firavunların rakipleri konumuna yükselirler.

18. sülaleden bir başka firavun IV. Amenofis (İÖ 1353-1335) tek tanrı Aton inancını ilan eder. ‘’Aton’’ ve ‘’Akheneton’’..Tapınaklar kapatılır ya da kamulaştırılır.. Tapınak arazilerinin kullanım hakkı..Ekonomik sistem altüst olur. Opet Festivalleri sona erer. Pagan dini tanımlayan tüm kelimeler tapınaklardan silinir.

IV. Amenofis kendi tek tanrılı dini için yeni bir başkent kurar.. Tell el Amarna.. Başkent sadece IV. Amenofis döneminde kullanılır. Ölümüyle yeni dini benimsemeyenler tarafından yağmalanır ve terk edilir. Kent kazılarında bulunan arşiv ise heyecan vericidir. Amarna Mektupları Mezopotamya’da bulunan Mitanni Devleti başta olmak üzere, bu bin yılda varolan devletlerle yapılan yazışmalar ve mektupları içerir.

IV. Amenofis tanrı-kral olmadığı için diğer firavunların tasvirlerinde olduğu gibi idealize edilmemiştir. Göbeği sarkan IV. Amenofis tasvirleri görmek miümkündür. IV. Amenofis’in eşi Nefertiti de güçlü bir kadındır. Yusuf Peygamberin de bu dönem Mısır’da yaşadığı düşünülmektedir. Tell el Amarna’da keşfedilen Tutu isimli bir adamın türbesinde, onun kralın baş hizmetçisi, taahhüt işlerinin takipçisi, hazinelerin kontrolcüsü ve Sami kökenden olduğu yazılıyor.

Tutankhamon (1333-1323)  18 yaşında firavun olur ve rahipler tarafından eski dine dönüş gerçekleştirilir.  Beyin kanamasından kaynaklanan ani ölümüyle 18. sülale dağılma sürecine girer.

Yeni Hanedanlık Döneminin sonu.. Ramsesler Dönemi (1298-1187) .. 0rdunun içinden I. Ramses’in (İÖ 1298-1296) iktidarı ele geçirmesiyle 19. sülale olarak iş başına geçen Ramsesler süreci başlar. Askeri ve politik açıdan çok başarılı bir dönem olmamasına rağmen özellikle de II. Ramses’in (1279 – 1212) çok tapınak inşa etmemesi ve daha önce inşa edilenlere de kendi isimlerini kazıtması sebebiyle Antik Mısır tarihinin belki de en popüler dönemidir.

Ramsesler Dönemi’nin en önemli gelişmeleri..

Hitit Kralı Mutawalli ile II. Ramses arasında yapılan Kadeş Savaşı (1286) ve savaşın sonunda imzalanan tarihin ilk yazılı antlaşması olma özelliğini taşıyan Kadeş Antlaşması’dır. (1269).

II. Ramses ile sarayda büyüyen Musa Peygamberin kardeşi Harun’un da yardımıyla İsrailoğullarını Mısır’dan çıkarışıdır.

II. Ramses tarafından yaptırılan Abu Simbel Tapınağı ve Medinet Habu dönemin simge yapılarındandır.

Yeni Hanedanlık Dönemi içinde Ramsesler 19. sülaledir ve 1298-1187 arasında 8 firavun çıkararak Mısır tarihinin neredyse 100 yılına damgasını vurmuştur.

İÖ 2000-1000 Tarih Aralığında Mısır ile ilişkilendirilen peygamberler Yusuf, Musa, Harun ve Şuayp peygamberlerdir.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s