OCAK


500-1000 TARİH ARALIĞINDA AVRUPA
DERS NOTLARI

Hıristiyanlık;

1.Aşama: Roma İmparatorluğu’nun Hıristiyanlaşması (300 yıl)

2.Aşama: Roma imparatorluğu eyaletlerinin Hıristiyanlaşması (400 yıl)

3. Aşama: Avrupa’ya gelen pagan halkların Hıristiyanlaştırılması (700 yıl)

Fransa’ya yerleşen Cermen halklar Franklar, Burgontlar ve Alanlar oldu.

Alanların bir bölümü İspanya’ya doğru indi. Vandal ve Vizigotlarla birlikte Günümüz İspanyollarınınatalarını oluşturdu. Bölgeye geldiklerinde Romalılar vardı. Antik çağda ise İspanya’da Fenikeliler kentler kurmuştu.

Cermen ırk içinden Anglosaksonlar, Angıllar ve Normanlar ise Avrupa’nın kuzeyine yerleşti.Cermen ve Slav ırklar Avrupa’ya akmadan önceki Avrupa yerlileri olan Keltler ise İrlanda adı altında varlıklarını sürdürmektedir.

Cermen ırktan Frankların bir bölümü Almanya’ya yerleşerek, Keltler ve Slavlar ile birleşmiş ve günümüzdeki Almanların atalarını oluşturmuştur.

Slav ırk ise Balkan toprakları ve günümüzde Rusya olarak adlandırdığımız alana yerleşmiştir. Slav ırk ile Cermen asıllı Normanların birleşmesinden ise Rus halkı doğmuştur.

500-1000 tarih aralığında Avrupa kıtasına büyük akınlar;

4. YY Attila önderliğindeki Hun istilaları

6. YY Avarların Macar ovalarına yayılmaları

7. YY’da Macar akınları

9.YY’da Normanlar

Avrupa için önemli tarihsel duraklardan biri; 711 yılında Tarık bin Ziyad komutasındaki bir İslam ordusunun Cebelitarık Boğazı (Septe Boğazı)’nı geçerek İspanya’ya girmesidir. İslam bir tek yüzyılda Hıristiyanlığın 700 yılda geliştiği kadar yol almıştır. İslamiyet’in ortaya çıkışı ‘’Hıristiyan Alemi’’ denilen yeni, kompakt bir bizatiliğin sınırlarını oluşturmuştur.

Puvatya Savaşı 732

Frank Kralı Charles Martel (714-741)’in yönetimindeki ordu ile Emevi sultanı Hişam bin Abdülmelik arasında gerçekleşen savaşın sonunda İslam orduları Fransa sınırında durdurulur.

768’de Frankların kralı olan Charlemagne’a 800 yılında papa tarafından taç giydirilir. Karolenj İmparatorluğu (Frank İmparatorluğu) kurulur. Hanedanın en tanınmış üyesi olan Charlemagne döneminde Karolenj İmparatorluğunun sınırları günümüzdeki Fransa, Almanya, Kuzey İtalya, Hollanda, Belçika ve İsviçre dahil Batı ve Orta Avrupa’nın büyük bir bölümünü kapsamaktaydı. Charlemagne’nın üç torunu arasında toprak kavgası çıkınca Karolenj İmparatorluğu 843 Verdun Anlaşmasıyla Doğu, Batı ve Orta Frank Krallıklarına ayrıldı.

Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu (962-1806)

Günümüzde Almanya, Avusturya, İsviçre, Lihtenştayn, Lüksemburg, Çek Cumhuriyeti, Slovenya, Belçika,Hollanda toprakları ile Polonya, Fransa ve İtalya topraklarının bir bölümünü kapsıyordu.

Batı Roma’nın mirası resmen devralındı. Resmi dil Latince olarak belirlendi.

Feodal Toplum Yapısı

Siyasal otoritenin parçalanması, yerel halkların savunmasızlığı siyasi, sosyal ve askeri alanda birtakım değişimlerin yaşanmasına neden oldu. Bunlar bir arada daha sonra kuramcıların feodal rejim adını verdikleri biçimi oluşturdu.

Feodalite bir kısım hür insanlara (lordlar), bir başka kısım hür insanların (vassaller) hizmet sözü vermesi ve korunma talebinde bulunmasıdır.

Bu yapıda anahtar kelimeler; zırhlı süvari, vassallik, fief verme, bağışıklık, şatolar ve şövalyeliktir.

Feodalizmin koruyucusu atlı süvari birlikleridir. Bizans ve İran’dan alınan zıhlı süvari geleneği ortaçağ feodal Avrupası’nın simgelerinden biri olarak kabul edilir. Zırhlı süvari sınıflarına sahip olmanın gerektirdiği ekonomiye sahip olabilmek için feodal toplum yapısı desteklenmiştir. Bu tür süvari kullanımını başlatan Charles Martel ‘’Feodalizm’’in kurucusuolarak kabul edilir.

Feodalizm kendi hiyerarşik düzenini oluşturdu. Piramidin en altında ‘’serfler’’in olduğu bu düzen kuraldan çok kayırma, çıkar ve ihanete dayalıydı.

İmparator-İmparatoriçe

Kral-Kraliçe

Dük-Düşes

Prens-Prenses

Marki-Markiz

Kont-Kontes

Baron-Barones

Şövalye

9. YY’dan 11.YY ortalarına kadar savaş lordları ile köylüler arasındaki küçük ölçekli ilişkilere bağlı olarak gelişen feodalizm, 11. YY ortalarından 13. YY ortalarına kadar da feodal kültürü ve kalıtsal soyluluk kavramını ortaya çıkarmıştır.

Ortaçağ Avrupası’nın para birimi: Dirhem

Avrupa’da feodal dönemin dehşet saçan hastalığı: Lepra (cüzzam)

Endülüs Emevi Devleti (711-1492)

İspanya, Portekiz ve Güney Fransa’nın içinde bulunduğu Batı Avrupa’nın Ortaçağ tarihi neredeyse Endülüs tarihi ile özdeş durumdadır. Velid Kuzeybatı Afrika’nın fethedilmesi için Musa b. Nusayr’ı görevlendirir. Tarık b. Ziyad azatlı Berberi köledir.Fetihteki başarılarından ötürü Tanca’ya vali olur.

Bölge tarih boyunca sırasıyla Fenike, Yunan ve Roma’nın istilasına uğramıştır. Müslümanların bölgeye ulaştığı sırada ise 468-711 yıları arasında, Toledo başkent olmak üzere kurulan Vizigot Krallığı hakimiyeti vardır.

Fetih (711-715)

Emevi Devleti 27 Nisan 711 yılında Berberî âzâtlısı Târık b. Ziyâd komutasında 7000 askergücüne sâhip orduyu, ardından 5000 asker takviyesiyle İspanya’yı fethe yolladı.

Bu esnada İspanya’da hâkim olan Vizigot Krallığı taht kavgaları, toplumsal-dinî çatışmalar sebebiyle nerdeyse gücünü yitirmiş durumdaydı. Emevi ordusu kolaylıkla İspanya’ya geçti. Kısa süre sonra Kral Rodrigo komutasındaki Vizigot ordusunu Guadalbeca (Rio Barbate) nehri kıyısında cereyân eden savaşta yendi (711) ve artık fethin önünde ciddi bir engel kalmamış oldu. Târık, 711 yılının ilkbahar aylarında ordu komutanı olarak başlattığı bu fetih yürüyüşünü, yaz ayları biterken İspanya’nın yarısını alıp İslam’a açmış bir fâtih olarak neticelendirdi.

712’de Musa b. Nusayr da çoğunluğu Araplardan oluşan 18.000 mevcutlu ordusuyla İspanya topraklarına girerek Barcelona, Sevilla gibi büyük kentleri Emevi Devleti’ne kattı. Toledo’da bulaşan iki ordu Güney Fransa’dan Frankların topraklarına girdi.

714 yılında Halîfe Velid’in emriyle Musâ, Endülüs’ün idâresini oğlu Abdülaziz’e bırakıp Târık’la birlikte Dımeşk’e döndü. Böylece 3 yıl kadar kısa bir sürede İberya Yarımadası’nın fethi gerçekleşmiş ve Endülüs’te vâliler dönemi (asru’l-vülât) başlamış oldu.

Valiler Dönemi (715-756)

756 yılına kadar 21 vâlinin görev yaptığı bu dönemde fetih hareketleri Avrupa içlerine kadar götürüldü. 732 Puvatya Savaşı’nda Franklara yenilince daha çok iç karışıklıklarla uğraştılar.

Endülüs Emevi Devleti Dönemi (756-1031)

Emevîler’in Abbâsîler tarafından sona erdirilmesiyle Halîfe Hişam’ın torunlarından Abdurrahman b. Muâviye Afrika’ya kaçtı ve 755 yılında da Endülüs’e geçti. Başşehir Kurtuba’ya girerek bağımsız emîrliğini ilân etti (756).

I.Abdurrahman (756-788), vefâtından iki yıl evvel Kurtuba Ulucâmii’nin inşâsını başlattı. Kendisinden sonrakilerce bu câmi tamamlandı ve yeni ilâveler yapıldı.

852-912 I.Fitne Dönemi ve 1009-1031 II. Fitne Dönemi yaşanır.

1031 yılına kadar Emevi hanedanının idaresinde kalan İspanya’nın Müslüman halkları Emevi hanedanı lağvederek sürgün etti. Yeni yönetimi eşrâftan oluşan şûrâ heyeti üstlendi. Böylece Endülüs Emevi Devleti de ömrünü tamamlamış oldu (1031)

Mülukü’t-Tavaif Dönemi (1031-1090)

Emevi hanedanının otorite boşluğunda isyan eden yerel yöneticiler ve bağlı halklar hanedanın sürgün edilmesiyle ayrı ayrı bağımsızlık ilan etti.

Bu dönemde Endülüs siyasî hayatının bâriz özelliği, emîrlikler arasında yaşanan kıyasıya çatışmalar oldu. Bu durum Müslümanların zayıf düşmesine sebep olurken, Hıristiyan İspanya devletlerinin de güçlenmesine, dolayısıyla Reconquista’nın hızlanmasına sebep oldu.

Endülüs toplumunu oluşturan halklar: Arap, Yemenli, Sudanlı, Berberi, Suriyeli ve Sakalibe


500-1000 TARİH ARALIĞINDA ANADOLU
DERS NOTLARI

DOĞU ROMA İMPARATORLUĞU (BİZANS iMPARATORLUĞU)

İustinianos Dönemi (518-602),

Herakleios Hanedanlığı (610-711)

İsauriyalılar Hanedanlığı (717-867)

Makedon Hanedanlığı (867-1081)

İustinianos Dönemi (518-602)

İustinianos ve karısı Theodora, en tanınmış Bizans tarihi karakterleri olarak, Erken Bizans döneminin ‘’Altın Çağı’’ olarak değerlendirilecek olan çağa damgalarını vurur. Teodora’nın oyunculuktan gelmesi ve otokrat tutumu yüzünden eleştirilen Iustinianos’un düşü batıda kaybedilen toprakları alarak Roma İmparatorluğunu eski sınırlarına ve gücüne ulaştırmaktı.Yapılan seferler halka ağır vergiler olarak yansıdı. Yanı sıra ”codex” yasa kitabını hazırlatarak günümüzde batıda kullanılan medeni kanunların temel metnini oluşturmuş oldu. 532’de Hipodrom’da çıkan ayaklanmayı Teodora’nın desteği ile bastırdı. Constantinopolis’in imar edilmesi hareketini başlattı. Ayaklanmada yanan Ayasofya’nın yerine günümüzde ayakta olan Ayasofya inşa edilmeye başlandı. Yüz ustabaşının idaresinde on bin amele ile yapılan inşaat beş yıl sürer ve 537 yılında ortaya çıktığında kubbeli bir bazilika olarak Constantinopolis kiliselerinin en büyüğü oldu. İustinianos Hanedanlığı 552 İtalya’nın istilası.. 559 Hunların inişi ile sona erdi.

Herakleios Hanedanı (610-711)

Ortodokslar ile Monofizitler arasındaki mücadele, zengin Doğu illerinin Arapların eline geçmes ve 679 Balkanlarda kurulan Bulgar Krallığı’nın ortaya çıkışı ile başlar. Roma İmparatorluğu tamamen Doğu sınırlarına çekilir. Resmi dil Latince’nin yerini Yunanca alır. İmparatorluğun yerelleştiği ve doğuda kalan kadarını kabullendiği bir dönemdir.

Sasani İmparatoru II. Hüsrev ile Heraclios aarasında gerçekleşen savaş önemlidir. Zira Hıristiyanlığın hac merkezi, kutsal toprak Kudüs zerdüşt Sasanilerin eline geçmiştir. Ancak 624’te yapılan ikinci bir savaşla Kudüs Roma İmparatoru tarafından geri alınır.

629’da yaya olarak hacca giden Heraclios burada İslam peygamberinden bir yeni dine davet mektubu alır.

4.Mektup: Doğu Roma İmparatoru Heraclios’a.. ‘’Rahman ve Rahim Allah’ın adıyla. Allah’ın kulu ve Resulü Muhammed’den Rum’un büyüğü Hirakl’e. Hidayet yoluna uyanlara selam olsun Bundan sonra; ben seni İslam’a ve onu yayma hizmetine davet ediyorum Müslüman ol ki, selamete ersin, Allah da sana ecrini iki kat versin. Eğer kabul etmezsen, halkının vebali senin boynundadır.’’

Araplarla Hz. Muhammed döneminde iki savaş gerçekleşir:

Mute Savaşı: H. 8-M.630 Bizans ordusu ile yapılan ilk savaş sonuçsuz kalır.

Tebük Savaşı: H.9-M.631 Bizans’a karşı yapılacak savaş gerçekleşmedi. Geçilen yerler vergiye bağlandı.

Batı’daki önemli gelişme ise devletleşemeyen Slavlar ve Balkanlara kaçan Bulgarlarla 659’da ilk devletin kurulmasıdır. İki yıl sonra Şam merkezli büyük bir Arap devleti kurulur. Politikasını tamamen fethe dönük kuran Emevi Devleti, D. Roma İmparatorluğu’nun güneydeki topraklarının da yeni sahipleridir. 669’da  Muaviye’nin ordusu Constantinopolis’i kuşatır. 678 yılına kadar devam eden kuşatmadan sonuç alamayan Araplar 680’de güçlü hükümdarları Muaviye’yi kaybeder.

640’da tahttan çekilen Herakleios’un ardından hanedanlığı 71 yıl daha imparatorluğu idare etmiştir. Bu hanedanlık Ermeni’dir. Hanedanlık sona erdirdiğinde Helenleşme süreci de tamamlanmıştır.

İsaurya Hanedanı (717-802)

711-717 arası imparatorluk hanedansız kalır. III. Leon tacını giyemeden Emevi Devleti (661-750) ikinci kez Constantinopolis’i kuşatır. II. Süleyman ordunun başına geçmek yerine komutanı Mesleme’yi gönderir. III. Leo’nun yürüttüğü başarılı diplomasi ile Araplar ağır zaiyat vererek kuşatmayı kaldırır.

III.Leon ve İkonoklazma Dönemi (726-843)

Hıristiyanlık içindeki ikonaların temizlenmesi hareketidir. Bu süreçte tahta geçen beş imparator; III. Leo, V. Constantine, IV. Leo, VI. Constantine, Theophilos’dur.

IV. Leo’nun eşi Eirene (780-797) ve Theophilos’un eşi Teodora ikon taraftarı iki imparatoriçedir. İkonoklazma dönemi içinde hükümdarların çocuk yaşta tahta çıkmalarından istifade konsiller düzenleyerek kıyımlara son vermek ve eski düzene dönmek için çaba sarfettiler.

Son İkonoklazma Dönemi imparatoru Theophilos 843’de öldüğünde oğlu 3 yaşındaydı karısı Theodora tahta oturan isim oldu. İkonoklazma Dönemi’nin sona erdiği yapılan iki konsille ilan edildi.

İkonoklazma dönemini sona erdiren bu kararın alındığı gün ‘’Ortodoks Pazarı’’ adıyla hala kutlanmaktadır.

İsaurya Hanedanı (717-802)’nın son icraatı..  Kiril alfabesi.. Batı’da Papa’nın desteği ile kurulan Frank Krallığı ve Doğu’da Abbasi İmparatorluğu’nun parlak dönemi arasına sıkışan D. Roma İmparatorluğu bir türlü devletleşemeyen pagan Slavları Kiril alfabesi ile okur yazar hale getirdikten sonra Hıristiyanlaştırma politikasına gider.

Makedon Hanedanlığı (867-1081)

Hanedan dışından I. Basil’in (867–886) kurduğu hanedanlık..

Bizans’ın Anadolu topraklarında bağımsız bir Ermeni devleti kurulur.. Müslüman Araplar devleti tanıdıklarını ilan eder… Doğuda Araplarla, Batıda ise Bulgar Krallığı ile yapılan savaşlarda başarısız olurlar… 880’de D. Avrupa topraklarında kurulan Kiev Knezliği 941 ve 944’te iki kez Constantinopolis’i kuşatır.

1054 Skizma ile 500-1000 arası Bizans tarihi sona erer.


500-1000 TARİH ARALIĞINDA ORTA ASYA
DERS NOTLARI

Göktürk Devleti (552-630)

Avar kağanının ordusunda isyan eden iki büyük asker Bumin ve İstemi, Avar kağanının ölümünün ardından devletlerini kurdu.

Devletlerinin adı Gök Tanrı’ya inanmalarından gelir. ‘’Mavi’’ kutsal renk.. Gök tanrısı tengri tek tanrı.. İbadetler göğe yakın tepelerde.. Göğe inanan ilk Türk Devleti.. Konferatif yapı..

Asena miti…

Çinli üst düzey memurun imparatoruna yolladığı pusula (609-615)…

‘’Türkler aralarına rahatlıkla nifak tohumları ekilebilecek basit ve art niyetsiz insanlardır. Ama ne yazık ki bunların arasında üç kağıtçı ve kurnaz pek çok Hu (Sogd) yaşamakta, bu Sogdlar Türkleri etkiliyor ve yönetiyorlar.’’

Önce Hunların sonra Avarların topraklarını ülke edinen Göktürkler, Hunların yaptığı gibi  devleti Doğu-Batı olarak iki hükümdarla idare etti. Devletin batısı doğusuna tabiidir. Batıyı ‘’yabgu’’ doğuyu ‘’kağan’’ yönetir. Devletin merkezi Ötüken’dir. Günümüzde Moğolistan sınırları içindedir.

Tang Hanedanlığı tarafından yıkılır, Çin esaretini yaşar. Kutluğu Kağan esaret içindeyken kaçmayı başararak örgütlenir ve II. Göktürk Devleti’ni kurar.

II. Göktürk Devleti-Kutluk Devleti (681-744)

Kutluk devletinin önde gelen idarecileri Bilge Kağan, Kültigin ve Tonyukuk olmuştur.

Ötüken tekrar devlet merkezi, Türkçe ilk kez edebiyat dili…

Orhun (Göktürk) Yazıtları

Türklerin bilinen ilk alfabesi olan Göktürk Alfabesi ile Göktürkler tarafından yazılmış yapıtlardır. Yazıtlar, 1889 yılında Moğolistan’da Orhun Vadisi’ndeki bulunmuştur.Yazıtlardan Kül Tigin Yazıtı 732 yılında, Bilge Kağan Yazıtı 735 yılında yazılmıştır.1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Wilhelm Thomsen tarafından, Rus Türkolog Wilhelm Radloff’un da yardımıyla çözülmüş ve aynı yılın 15 Aralık günü Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisi’nde bilim dünyasına açıklanmıştır. Anıtlar üzerinde metinlerin Çince çevirileri de yer almıştır.

Ergenekon Destanı..

Göktürk Devleti ile ‘’Türk’’ adıyla anılmaya başlayacak bir halk doğmuştur. Bu halk Hint-Avrupalı ırkın da bulunduğu Orta Asya bozkırlarının Türkleşmesini sağlamıştır. Çin, Hindistan, İran ve Bizans’a ilk kez ‘’Türk’’ ırkını tanımlayan devlet Göktürk Devleti olmuştur. Geniş bir coğrafyada Türkçe konuşulmasında etkili olmuş, Türkçe’yi edebiyat diline dönüştürmüş ve Türk Edebiyat Tarihi’nin ilk eserlerini vermiştir.

Uygur Devleti (744-840)

Kutluk Devleti’ne son vererek Ötüken’i merkez edindiler. Mani dinini resmi dinleri yaptılar. Çin’e ağır vergiler koyacak kadar güçlendiler. (762-770). Çinliler Kırgızları kullanarak onları dağıttı.

Diğer Türk Boyları

Karluklar, Peçenekler, Uzlar, Kumanlar, Türkeşler, Kırgızlar, Kumanlar, Avarlar, Hazarlar, Bulgarlar..

İlk Müslüman Türk Devletleri..

Karahanlı Devleti (840-1212)

İslamiyeti kabul etmeden önceki süreçte Mani dininden ve Nesturi Hıristiyanlardan etkilendiler. Karluk Türklerinden Satuk Buğra Han 10. yy’da devletin resmi dininin İslamiyet olduğunu ilan eder. Karahanlı Devleti O.Asya’daki diğer Türk boylarının İslamlaşmasına büyük katkıda bulunur. Kersansaray, türbe, medrese ve cami tipolojilerinin başlatıcıları…

Gazneli Devleti (975-1187)

Abbasiler 961’de Horasan’ın idaresini Alp Tigin’e vermiştir.  Samaniler Afganistan’a kadar kovalayınca Gazne’ye yerleşir.Oğlu Sebük Tigin krallığı kurar, 997 yılında oğlu Gazneli Mahmut tahta oturur. Kabil’den yönettiği  ülkesinden 17 Hindistan seferi yapar..Hindistan’dan taşıdığı altınlarla kurduğu Gazne şehri Bağdat ile yarışır duruma gelir. K. Hindistan’ın İslamlaşmasını sağlamıştır ki günümüzde ayrı bir devlet olan bu topraklar onun eseridir denilebilir. 1030 yılında ölünce devleti Oğuz boylarının tehdidi altına girer. 1040 Dandanakan Savaşı.. 1191’ e kadar varlık göstermeyi başardılar.

İlk Türk İslam Devletleri Döneminin Önemli Kişileri..

Yusuf Has Hacip (1017-1077) – Kutadgu Bilig

Kaşgarlı Mahmut (1008-1105) – Divanü  Lugati’t Türk

Ahmet Yesevi (1093-1166) – Divan-ı Hikmet

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s