ARALIK


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1500-1800 TARİH ARALIĞINDA HİNDİSTAN

BABÜR İMPARATORLUĞU (1526-1858)

Babur (1526–1530), Hümayun (1530–1539), (1555–1556), Ekber (1556-1605), Cihangir (1605-1627), Cihan Şah (1627-1658), Evrengzib (1658–1707)

Evrengzib’in ölümünden sonra imparatorluk güç kaybetmeye başlamış, ardılları ülkedeki çözülmenin önüne geçememiştir.

Babür Asya’nın en büyük kara güçlerinden birisi olan hanedanının kurulduğu Hindistan’a ilk akınlarını yaparken Portekiz donanması Hint Okyanusu’nu kontrol altına almıştı.

Hint-Türk yöneticileri karaya bağlıydılar ve güçlerini yansıtmak için bir donanma kurmayı asla düşünmedi. Hint-Türk gemileriyle Arap denizini geçen hacıların korunması bile Portekizlilere bağlıydı

16. YY’da iki büyük deniz gücü Portekiz ve Venedik’tir. Osmanlı İmparatorluğu’nun Mısır ve D. Akdeniz’de deniz ticaretine sıkı bir kontrol getirmesi Venedik’i sıkıntıya sokarken Portekizlileri ticari anlamda üstün konuma getirdi.

Hollanda’da 1602 yılında Doğu Hindistan Şirketi kuruldu. İki yıl önce de aynı adla Londra’da bu şirket işletilmeye başlanmıştı. Amaç deniz aşırı yatırım için gerekli sermeyenin sağlanmasıydı.

17.YY’da Hindistan tarihinde rol oynamaya hazırlanan bir başka büyük Avrupalı güç Fransa 1664’de Hollanda örneğini kopya ederek bir Doğu Hindistan şirketi kurdu.

Avrupa 18.YY’ın ilk 20 yılında birçok savaşa sahne oldu. Bu arada Hindistan’da Hint-Türk İmparatorluğu çöküş sürecine girmişti. Hint-Türk imparatorlarının çöküşü yerel güçlerin yeniden canlanmasına sebep oldu. Bu nedenle 18. YY doğal olarak yabancı egemenliğine neden olan milli bir karmaşa ve çöküş süreci olarak değerlendirildi.

Warren Hastings Hindistan’daki İngiliz İmparatorluğu’nun baş mimarıydı. Hindistan ve Hint dillerindeki yetkinliği ile büyük bir diplomat olarak Hindistan’da Bengal valiliğine getirildi.

Warren Hastings ile İngiliz İmparatorluğu’nun Hindistan’daki hatları iyice belirginleşti. Kıyılar ve iç bölgelerin verimli ovaları İngilizlerin elindeydi. İngilizlerle barış yapan Hint prenslikleri iç işlerinde bir ölçüye kadar özerk kalırken, dış politikalarında bağımlı oldular.

İngiltere’nin elinde bulundurduğu Bengal valiliği İngiltere’nin yasal olan tek dayanağıydı.

SİHİZM

Sihizm on guru (öğretmen veya üstad) tarafından, 1469’dan 1708’e kadarki dönemde kurulmuştur. Kurucusu ilk Guru Nanak’tır. Sihizm her yerde, her zaman var olan ve sonsuz özelliklere sahip tek bir Tanrı’ya inanç üzerine kuruludur, bunu savunur. Sihler Tanrı’ya herhangi bir cinsiyet atfetmezler ve Tanrı’nın insan formu alabileceğine de inanmazlar.

Sihler reenkarnasyona inanırlar. Tüm yaratıkların, öldükten sonra farklı vücutlara geçen bir ruha sahip olduğuna inanılır. Bu ruh göçü bağımsızlığa, özgürlüğe ulaşılana kadar devam eder. Sih dini kurtuluşun tek yolu olarak görülmez; diğer dinlerden insanlar da kurtuluşa erebilirler.Sihlerin dini görevlerini yerine getirmek için bir ruhban sınıfına veya herhangi bir din görevlisine, rahibe dayanmaları gerekmez.

5 K ya da Kakkas

Keş (saçın uzatılması), Kanga (tarak), Kara (çelik bilezik), Kirpan (hançer) ve Kaça’dır (alta giyilen bir tür kısa don/şort).

Kakkas çeşitli sembolik anlamlar içermektedir. Örneğin saçın uzatılması Tanrı’nın yaratmasındaki mükemmelliğin hatırlanmasını, tarak ise düzen ve intizamı ifade etmektedir. Her Sih tarafından taşınan çelik bilezik Tanrı ile sözleşmeyi/ahdi canlı tutmayı, giyilen beyaz don ise iffet ve aile yaşantısına verilen önemi hatırlatmaktadır

Bugün dünyada yaklaşık 23 milyon Sih yaşamaktadır ve bu Sihizmi dünyanın en büyük beşinci dini kılar.


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1500-1800 TARİH ARALIĞINDA İRAN

Safevi Hanedanı (Safavid dynasty) 1501-1736

Afşar Hanedanı (Afsharid Dynasty) 1736-1796

Zend Hanedanı (Zand Dynasty) 1750-1794

SAFEVİ DEVLETİ (1501-1736)

SAFEVİ TARİKATI (SAFEVİYYE)

Safiyüddin Erdebili, Sadrettin, Hace Ali, Şah İbrahim, Cüneyd-i Safevi, Şah Cafer, Haydar, Ali, İbrahim, İsmail

Haydar döneminin faaliyetleri…Erdebil’e gelen kafileler.. Müritleri hızla artması..Tarikatın simgesi 12 dilimli kırmızı başlıklar‘’Kızılbaş’’.. 940 Büyük gaybet..600 yıl.. İntikam için Çerkezler ile savaş.. Ganimet için toplananlar..1488 Akoyunlu-Haydar savaşı!.. Haydar’ın öldürülmesi..Tebriz’de teşhir edilmesi.. İstahr Kalesine hapsedilen anne ve üç oğlu..

Kızılbaşlar  Ali’nin etrafında toplanır. Akkoyunluların rahatsızlığı ve Ali’nin ortadan kaldırılması..Kızılbaşlar küçük oğul İsmail’i Erdebil’e kaçırır.. Gilan.. Şemsettin  el-Lahici..(8 yıl).. Şiiliğin esasları.. (Kur’an, kelam ve hadis dersleri)

Akkoyunlularda taht mücadeleleri.. Yerel idarelerin güçlenmesi..Kızılbaş reisler zamanın uygun olduğunu düşünür ve hepsi İsmail’e bağlılık bildirir.İsmail Erdebil’e gider, mukavemetle karşılaşır..Yönünü müritlerin çoğunlukta olduğu Anadolu’ya çevirir.Erzincan’da sevinçle karşılanır.  Hedef O. Anadolu’da bir devlet kurmak olarak belirlenir.Osmanlıların sert müdahalesi ile yön Tebriz’e çevrilir. Akkoyunlularla yapılan savaş ve İsmail Tebriz’de tahta oturur.

Safevilerin ‘’On İki İmam’’ muhabbetini esas alan Şiiliği devlet politikası olarak benimsemesi ve bunu İran coğrafyasına empoze etmesi, bu süreçteki temel faktör olmuştur.

Safevi devletinde hakim unsur Türk boylarıdır.

1514 Çaldıran Savaşı.. Yavuz Sultan Selim’e yenilen Şah İsmail.. 10 yıl sonra Şah İsmail ölür.

I.Tahmasb, II.İsmail, Hudabende, I.Abbas, II. Abbas,  Süleyman ve Hüseyin Mirza

1730 Afgan lider Nadir Şah İran tahtında söz sahibi olur. İsfahan’daki Safevi hanedanlığına mensup olan üyelerin tamamının öldürülmesiyle Safevi Hanedanlığı tamamen tarihe karışır.

Alevilik

Alevîlik düşüncesi, ister açıkça, ister gizlice, Ali’ye uyup onun Kur’an’daki nâs ve Resulullah (s.a.s.)’ın vasiyetiyle imamlığa tayin edildiğini ileri süren; imametin onun soyundan dışarı çıkmayacağına inanan ve onu diğer sahâbeden üstün gören zümrelerin başlattığı fikir ve siyasî kavgalarla ortaya çıkan” hareketin genel adıdır.

İslâm tarihinde Hz. Peygamber’den sonra halîfe olarak Hz. Ali’yi tanıyanlara, Ali’ye mensup, inancı bakımından, Ali taraflısı anlamında “Alevî” tabiri kullanıldı. Alevîlik, halifelikte Hz. Ali’nin hakkının yendiğini, sahâbenin Hz. Peygamber’den sonra Ebû Bekr’e bey’at etmekle, İslâm’a aykırı hareket ettiği iddiasını yansıtır.

Anadolu Alevîliği ise, sadece Batınîlik’in devamı değildir. Yesevî, Kalenderî, Hayderî gibi Türk tarikatlarının, Hurûfiliğin, Vücûdiyye ve Dehriyye inançlarının karıştığı, bazı Türk gelenek ve göreneklerinin ve halk şiirinin yaşadığı bir dünyadır. Onda “tenâsüh”, “hulûl”, “ibâha” ve bir çeşit “iştirak” ilkeleriyle birlikte, Türk şölenlerini andıran âyinler de görülür.

Günümüzde Alevi olarak tanımlanan iki itikadi mezhep vardır:

1.Nusayrilik (Arap Aleviliği): Lübnan, Suriye ve Hatay’da yaşanan biçimi.

2.Kızılbaşlık (Türk Aleviliği): Heterodoks İslam’ın Safevilerce değerlendirilmesi ile ortay çıkar.

Bunlar kendilerine ALEVİ nisbesini vermişlerdir.


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1500-1800 TARİH ARALIĞINDA
ORTADOĞU
OSMANLI DEVLETİ

I. MAHMUT (1730-1754)

1703 Edirne Vakası.. Babası II. Mustafa ve kardeşleri ile İstanbul’a geliş.. Kuyumculukla uğraştığı 27 yıllık kafes hayatı.. 1730 Patrona Halil İsyanı ve tahta oturuşu… Patrona Halil ve yandaşları saraydaki belli görevlere kendi adamlarını getirir. Nevşehirli’nin koyduğu vergiler kaldırılır. Sadabat ve Kağıthane’yi yıkma izni..

İçerde huzurun sağlanması…Kadınların kıyafeti, fuhuş, esnafın denetlenmesi, narh meseleleri 1733 İran’a savaş açılır..Tebriz’i geri almak isteyen padişah..‘’Gazi’’ unvanı verilir..

Osmanlı ordusuna katılması istenen Kırım süvarilerinin Ruslar tarafından engellenmesi ve Pasarofça antlaşmasına uymayarak Podolya ve Ukrayna’da yeni kaleler inşa etmesi..

Osmanlı-Rus savaşı…Avusturya Rusların yanında savaşa girdi. Belgrat’ın alınması ve yanı sıra kaybedilen kaleler.. Fransızların aracılığı ile savaşlar sonlandırıldı. 1739 Belgrad anlaşması imzalandı. Bu anlaşma Osmanlı Devleti’nin galip devlet sıfatıyla imzaladığı son anlaşma oldu.

Anadolu’daki ayaklanmaların yanı sıra , Hicaz ve Yemen bölgesindeki Vahhabi ayaklanmalarını bastırdı. Müteferrika ile mağlubiyetleri değerlendirme..‘’Usulü’l Hikem’’.I. Mahmut, Avrupa tarzında örgütlenen Humbaracı ocağını aslen Fransız olan Ahmet Paşa’ya kurdurdu.1734 Üsküdar’da ilk Hendeshane’yi açar..

Osmanlı Devleti’ne son parlak dönemini yaşatan ve haleflerine uzun bir barış devri bırakan I. Mahmut Cuma namazı çıkışında vefat eder. (1754) Nuruosmaniye Camii yanına yaptırdığı türbesine defnedilmez. III. Osman tarafından Yeni Camii türbesine babası II. Mustafa’nın yanına defnedilir.

III. OSMAN (1754- 1757)

Sultan III. Osman, 51 yıllık kafes hayatından sonra ağabeyi I. Mahmut’un yerine tahta geçti.1755 Haliç’in donması.. Nuruosmaniye Camii’ni tamamlatması.. 1756 Hocapaşa ve Cibali yangınları..

III. MUSTAFA (1757-1774)

Tasaruftan öteye gidemeyen ekonomik düzenlemeleri.. Uzak eyaletlerde kopma eğilimlerini engelleyemedi, Tunus ve Trablus’ta devlet otoritesi zayıfladı. Mısır’da kölemenler yönetimi ele geçirdi.

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı..Rus donanması Çeşme limanında demirli Osmanlı donanmasında ağır tahribat yaptı. Çeşme felaketinden sonra ordusunun başında sefere çıkmak isteyen padişah rahatsızlanarak vefat etti.

I. Mahmut ve III. Osman çocuksuz oldukları için doğan şehzadeler sarayda sevinç yaratmıştır 40 yıldır şehzade doğmadığı için sünnet törenleri uzun kutlamalarla kutlanmıştır.

Laleli Külliyesi başmimar Mehmet Tahir Ağa’ya inşa ettirilmiştir.

1766 depremi..Fatih ve Eyüp Sultan Camiileri..İstanbul’un imarı..

I. ABDÜLHAMİT (1774-1789)

Sultan I. Abdülhamit, III. Ahmet’in III. Mustafa’dan sonra 49 yaşında tahta çıkan ikinci oğludur.

Rusya ile savaş devam ediyordu. Fransa’nın araya girmesiyle Küçük Kaynarca Anlaşması imzalandı. Osmanlı Devleti, Kırım Hanlığı’nın bağımsızlığını tanıdı (1774)

Anadolu’daki ayaklanmalar ve içerde barışı sağlamaya çalışan I. Abdülhamit.. Arap Yarımadası’nda Vahhabilik hareketinin yayılması.. Necid Emiri Abdülaziz b. Suud O. Arabistan’a hakim oldu. Zend hanedanından Kerim Han ile saltanat boyunca devam eden sınır meseleleri..

Osmanlı-Rus görüşmeleri (1779)…Rusların istedikleri Şahin Giray Kırım’ın başına getirilirken, Ruslarda askerlerini Kırım’dan çekecekti. Balkanların da hamisi Rusya..

Şahin Giray Kırım’da modern bir devlet kurmak ve reformlar yapmak isteyince halk ayaklandı. Şahin Giray ülkesini terk etti. Rus mareşali Potemkin Kırım’a girdi. Katliamdan sonra Şahin Giray yeniden iş başına getirildi. Cuma hutbelerinde padişahın adı söylenmez oldu. (1783) 1784 Kırım’a gelen Potemkin.. Üç maddeden oluşan ‘’Kırım Senedi’’ .. Kırım’ın Rusya tarafından ilhakı..

1787 yılında anlaşmayı ihlal eden Rus tarafı Avusturya ile beraber Osmanlı topraklarını paylaşmaya karar verdiler. (Rum Projesi). I. Abdülhamit savaş ilan etmek zorunda kaldı.

1787-1797 Osmanlı-Rus Savaşı-Özi Seferi..Yaş, Hotin ve Özi kalelerinin düşmesi.. Sadrazam kaimeyi okurken aniden gelen felç..

1773 Riyaziye Mektebi.. 1775 Mühendishane-i Bahri Hümayun.. 1776 Tersane Mühendishanesi.. 1784 İstihkam Okulu

Hamid-i Evvel (Beylerbeyi) ve Emirgan Camiilerini inşa ettirmiştir.


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1500-1800 TARİH ARALIĞINDA ORTADOĞU
OSMANLI DEVLETİ

IV. MEHMET (1648-1687)
(Gülnuş Valide Sultan)

7 yaşında tahta çıkış..
Kösem Sultan ve Hatice Turhan Sultan’ın mücadelesi..
1651’de ocak ağaları tarafından öldürülen Kösem Sultan..
Kösem Sultan’ın ardından Hatice Turhan Sultan ile
saray ağalarının 5 yıl sürecek iktidarı başlamış oldu.
Vaka-ı Vakvakiye (Çınar Vakası) 1656
1656 Köprülü Mehmet Paşa sadrazamlığa getirildi.
1660 Büyük yangın.. Kıltlık ve salgın hastalık..
1661-1676 Köprülü Fazil Ahmet Paşa’nın sadrazamlığı..Bu iki sadrazamın 20 yılı aşan görevleri sırasında
IV. Mehmet İstanbul’a pek uğramaz.
İstanbul bakımsızlıktan köye döndü 1665’te Topkapı Sarayı yandı.
Bu dönemde Edirne Sarayı eski ihtişamlı günlerine dönmüştür.
Köprülülerin idaresinden memnun olan padişah sadarete bu mektepten yetişen Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’yı (1676-1683) sadrazamlığa getirdi
1683 II. Viyana kuşatması..IV. Mehmet’in saltanatının en karanlık süreci başlar..
Saltanatını kaybetmekte olduğunu anlayan IV. Mehmet tövbe ettim der..Av edevatını ve tazılarını dağıtır..
1687 tahttan indirilerek,iki oğlu ile birlikte (II. Mustafa ve III. Ahmet) şimşirlik dairesine kapatılır.

Dönemin Ünlü Kişileri..
Niyazı-i Mısri (1618-1693)

17. yüzyıl Halveti tarikatının Niyâziyye ve ya Mısriyye kolunun kurucusu, büyük bir sûfî tasavvuf edebiyatı ustası şairdir. IV. Mehmet ile Lehistan seferine katılmıştır.

II. SÜLEYMAN (1687-1691)

Veliathlığı en uzun süren padişah- Şimşirlik dairesinde 40 yıl…
1688 Belgrat düşer..
Balkan topraklarının tehlikeye düşmesi..
Dönemin sadrazamı..Köprülü Mehmet Paşa’nın oğlu, Köprülü Fazıl Ahmet Paşa’nın kardeşi
Köprülü Fazıl Mustafa Paşa (1689 – 1691)
1690’da II. Süleyman’ın da katıldığı seferle Belgrat’ı geri alır.
4 yıllık saltanatının son iki yılı hasta olarak geçti
1691’de tahttan indirildi.
1695’te böbrek yetmezliğinden vefat etti.
Çocuğu olmamıştır.

II. AHMET (1691-1695)

1691 Salankamen Savaşı, Fazıl Mustafa Paşa şehit olur.
Avusturya, Macaristan ve Venedik sürekli saldırı halinde..
Venedik’ten alınan Sakız Adası..
1695 fethin haberi henüz ulaşamadan vefat eder.

II. MUSTAFA (1695- 1703)
(Dilaşup Saliha Sultan)

Sultan II. Mustafa, amcası II. Ahmet’in ölümü üzerine 31 yaşında tahta oturdu
1695,1696,1697 Avusturya Seferleri..
Yorgun düşen Osmanlı Devleti..
Barışa razı olan II. Mustafa..
1699 Karlofça Antlaşması
Kutsal İttifak Kuvvetleri(Venedik-Lehistan-Rusya-Avusturya) ve Osmanlı Devleti..
Müzakereler iki ay sürer Sırbistan’da imzalanan antlaşma..
Toprak kaybedilen ilk antlaşma..25 yıllık barış süreci kararlaştırılır.
Batılı devletlerin barışa razı olmaları 1701-1714 tarihleri arasında yaşanacak İspanya Veraset Savaşlarını öngörmelerinden kaynaklanır. Osmanlı Devleti ise Rusya’dan, Deli Petro’dan çekinmiştir.Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti ‘’Gerileme’’ sürecine girer.
1703 Edirne Vakası ile tahttan indirilir.

III. AHMET (1703- 1730)

Babsı IV. Mehmet iel Şimşirlik dairesinde geçen süreçte II. Süleyman-II. Ahmet-II. Mustafa (1687-1703)dönemlerini gördü. Avrupa’da devam etmekte olan savaşlarda tarafsız kalırken, İran ile de barışcıl ilişkiler kurdu.
Prut Savaşı (1710-1711 Osmanlı-Rus Savaşı) Azak Kalesi Osmanlı Devleti’ne bırakıldı.
1715 Venedik Seferi.. Mora Yarımadası yeniden Osmanlı Devleti toprağı olur.
Venedik-Avusturya ittifakı.. Avusturya seferleri..1718 Pasarofça Antlaşması..
Osmanlı Devleti Avusturya’ya toprak bırakırken, Venedik’ten toprak aldı.
Pasarofça Antlaşmasını imzalayan sadrazam Damat İbrahim Paşa (1660 -1730)..
Afganlı Eşref Han’ın Safevi Devleti’ne desteği..
Afgan-İran birlikleri ile Osmanlı Devleti Nihavend’de karşılaşır ve Osmanlı ordusu ağır bir mağlubiyet alır. (1726) Afganlı Nadir Ali Şah Safevi tahtını ele geçirir. Doğu sınırındaki Osmanlı kentlerini almaya başlar.
Ordunun III. Ahmet ve sadrazamdan duyduğu memnuniyetsizlik..
1730 Patrona Halil İsyanı..

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s