ŞUBAT


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1800-2000 TARİH ARALIĞINDA ORTADOĞU II
OSMANLI İMPARATORLUĞU

SULTAN ABDÜLMECİT (1839-1861)

Babası II. Mahmut (1808-1839), annesi Bezmialem Valide Sultan(1807-1853)dır.

1839 Tanzimat Fermanı: Üst düzey yöneticiler ve yabancı elçilikler önünde, Gülhane Parkı’nda okunan Hatt-ı Hümayun ile hukuk alanında farklı bir yapılanmaya gidileceği ilan edilmiş olur. Tanzimat Fermanı’nda hukuk devleti, vergi adaletsizliği ve müsaderenin kaldırılmasına vurgu önemlidir.

1845 Galata Köprüsü açılması.. Yayalardan 5 para geçiş ücreti alınır.

II. Mahmut döneminde Kavalalı Mehmet Ali Paşa (1769-1849) ile ilgili çıkan antlaşmazlıklar Abdülmecit döneminde imzalanan Londra Antlaşması ile Mısır’ın idaresi babadan oğula geçmak üzere Kavalalı ailesine bırakıldı.

Kudüs’teki kutsallara dönük hizmette Katolik Fransızlar ile Ortodoks Ruslar anlaşmazlığa düşer. Abdülmecit fermanı ile Hıristiyanlara ait kutsalların da bakımının Müslümanlarca yapılacağı karara bağlanır.

1854 Şirket-i Hayriye’nin kurulması..

1853-56 Kırım Harbi… Savaş sırasında İngiltere ve Fransa’nın desteğini alan Abdülmecit 1856’da Rusya ile Paris Antlaşması’nı imzalar. Savaşta yaralanan İngiliz ve Fransız askerler için Selimiye Kışlası’nda bir hastane oluştururlur. Florence Nightingale’in kaldığı oda günümüzde müze olarak tutulmaktadır. Kağıt üzerinde avantaj elde edilen ancak dış borçların artmasına sebep olan bir antlaşma olarak değerlendirilir.

1856 Islahat Fermanı: Paris Antlaşması’nın imzalanmasından 18 gün sonra ilan edilmiştir. Azınlıklara dair düzenlenen haklar ile Fransız devriminin halklar üzerinde oluşturduğu etkinin önüne geçilmek istenir.
1861 rahatsızlanarak vefat eder ve Yavuz Sultan Selim Türbesi’ne defnedilir.

SULTAN ABDÜLAZİZ (1861-1876)

Babası II. Mahmut (1839-1861), annesi Pertevniyal Sultan (1812-1883)dır.

Osmanlı padişahları içinde yurt dışına çıkan ilk padişahtır (1867)

Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, 1868-1878 yılları arasında Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir komisyon tarafından derlenir. Medeni hukuk kuralları kodeksidir.

Osmanlı donanması üçüncü büyük deniz gücü haline gelir.

Mekteb-i Mülkiye (1859), Mahrec-i Erkani (1862), Erkan-ı Harp (1864), Galatasaray (1867), Darülfünun (1868)Askeri Tıbbiye (1869), Darülmuallimat (1870), Darüşşafaka (1873) okulları açılır.

Basın kanunu ve eski eserleri koruma nizamnamesi çıkarılır. İlk kez uluslararası bir sanayi sergisine ev sahipliği yapılır. Dedeağaç-Edirne-İstanbul demiryolu yapılır. İstanbul’da tramvay ve tünel işletmesi faaliyete geçer. (1874)

1861-65 Beylerbeyi Sarayı inşa ettirilir.

Paris’te ”Genç Osmanlılar” cemiyeti kurulur.

Halk ayaklanması..Gazeteler Abdülaziz Han’ın tahttan indirildiğini duyurur. V. Murat’ın cülus topları atılır. Darüssaade ağası tahttan indirildiğini bildirir.. Önce Topkapı Sarayı ardından isteği üzerine Feriye Sarayı’na götürülür. Tahttan indirilmesinin 4. gününde öldürülür. II. Mahmut Türbesi’ne defnedilir.

V. MURAT (1876)

Amcası Abdülaziz’in tahttan indirilmesinden sonra 93 gün tahtta kalır. Abdülaziz zamanında iki dönem sadrazamlık yapmış Mithat Paşa tarafından tahttan indirilere yerine II. Abdülhamit çıkarılır.

II. ABDÜLHAMİT (1876-1909)

Babası Abdülmecid (1839-1861), annesi Tir-i Müjgan Sultan (1819-1853)dır.

Amcası Abdülaziz’in tahttan indirildikten 4 gün sonra öldürülmesi, tahta oturan V. Murat’ın 93 gün sonra indirilmesi ve Mithat Paşa’ya verdiği Meşrutiyeti ilan etme sözünün ardından tahta oturur. 1876’da Kanun-i Esasi ilan edilir. I. Meşrutiyet süreci başlar. Meclisin iki kanadı vardı: Seçimle iş başına gelenler Meclis-i Mebusan, atama yoluyla meclise katılanlara ise Ayan Meclisi denilir. Hedefi Osmanlı İmparatorluğu’nun parçalanmasının önüne geçmek ve sorunları ortak platformda konuşmaktır. İmparatorluğun dört bir yanından gelen her bir üye kendi toprağının meselelerini öne çıkarmak isteyince kurulan yeni meclis 10 ay 25 gün sonra Abdülhamit tarafından tatil edilir.

1877-1878 Osmanlı- Rus Savaşı (93 Harbi): Rumi takvime göre 1293 yılına denk geldiğinden Osmanlı tarihinde 93 Harbi olarak bilinir. Rusların Balkanlar’daki faaliyetleri, azınlık ayaklanmaları sebepler arasındadır.Osmanlı tarihindeki son derece sıkıntılı savaşlardan biri olan 93 Harbi’nde Ruslar Yeşilköy’e kadar gelir, 1878’de imzalanan Ayastefanos Antlaşması ile ağır madddelerin altına imza atılmış olur. Ancak bu antlaşma Batılı devletleri rahatsız edince iptal edilir ve yeniden imzalanan Berlin Antlaşması (1878) ile Osmanlı Devleti, bir önceki anlaşma maddelerini hafifletmeyi başarır. Bu antlaşmaya göre Romanya, Sırbistan, Karadağ bağımsızlık kazandı. Bulgaristan özerklik elde ederken, Kıbrıs ve Mısır İngiliz denetimine girdi.

1881’de Mithat Paşa Yıldız Mahkemelri’nde yargılanarak, ölüm cezasına çarptırılır. Cezası Abdülhamit tarafından sürgün olarak değiştirilir. Sürgün edildiği Taif’te 3 yıl sonra muhafızları tarafından öldürülür.

1882’de Mısır İngilizler tarafından işgal edilir.Abdülhamit ”Hükümranlık haklarım ortadan kalkmadıkça, hukuken mülküm olan yerlerde yabancı mülkiyeti ve geçici işgale asla razı olmam” der. Bunun üzerine İngilizler Avrupa’da
aynı yıl kurulan Cenevre Hınçak Partisi ve 1890’da kurulan Tiflis Taşnak Partisi kuruluşuna destek verir. Anadolu’da Ermeniler ayaklanır. Abdülhamit’in müdahalesi sert olur. Bu duruma karşılık olarak ürettiği politika ”Hamidiye Alayları” nı kurmak, aşiret okulları açmak ve Kürtçe gazete yayınlanması şeklinde olur. Ermeni baskınlarından sonra İngiliz başbakanı Gladstone Abdülhamit’e ”Kızıl Sultan” unvanını takar.

1889 ‘’Johnstown felaketi’’ ABD’de yüzyılın felaketi ilan edilen sel… ABD’nin Osmanlı büyükelçisi Oscar Straus 200 Osmanlı Lirası (40 milyon dolar)ulaştırır. ABD’ye ulaşan ilk yardım Osmanlı yardımı olur..

1897’da Yunanistan Girit’e asker çıkarır. Aynı yıl İsviçre Basel’de ilk Siyonist kongre toplanır. Theodor Herlz Basel’de ”İsrail Devleti”ni kurduğunu ilan eder. Abdülhamit’ten Kudüs’ü ister. Defalarca Yıldız Sarayı’na gelen Theodor Herlz Filistin topraklarına karşılık olarak Osmanlı İmparatorluğu’nun dış borcunu kapatma ve ülkeye yatırım yapma sözünü padişaha iletir. Hiddetlenen Abdülhamit’in karşı teklifi ise şu şekilde olur: 30 milyon sterlinlik dış borcu kapatacaklar. Geldikleri ülkenin vatandaşlığından çıkacaklar. Toplu olarak Filistin’e yerleşmek yerine dağınık olarak değişik bölgelere yerleşebilecekler.

1900-1908 Hicaz Demiryolu projesinin yapımı..

1905 Sultan’a Cuma selamlığından çıkarken suikast…

1908 Bağdat Demiryolu projesi Almanlar’a verilir.

Jön Türklerin İttihat ve Terakki Cemiyeti’ni kurarak, Sultan’a meclisin açılması için baskı yapması…
1876’da açıldıktan 10 ay 25 gün sonra tatil edilen meclis 29 yıl aradan sonra yeniden açılır. Meclisin açıldığı 1908’den 1922 aralığına kadar geçen süreç II. Meşrutiyet Dönemi olarak adlandırılır.

1909’da 31 Mart Vakası ile tahttan indirilir. Selanik’te bulunan Alatini Köşkü’ne gönderilir. 3 yıllık ev hapsinin ardından 1912’de İstanbul Beylerbeyi Sarayı’na getirilir. 1918’de vefat edince Divan Yolu’ndaki II. Mahmut Türbesi’ne defnedilir.


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1800-2000 TARİH ARALIĞINDA ORTADOĞU I
OSMANLI İMPARATORLUĞU

Selim III. (1789-1807)
Mustafa IV. (1807-1808)
Mahmud II. (1808-1839)
Abdülmecid I. (1839-1861)
Abdülaziz I. (1861-1876)
Murat V. (1876)
Abdülhamid II. (1876-1909)
Mehmed V. Resad (1909-1918)
Mehmed VI. Vahdettin (1918-1922)

III. SELİM (1789 – 1807)

III. Mustafa (1757-1774) ve Mihrişah Sultan (Janet-ö.1732)nın oğulları..
12 yaşında veliaht oldu. Amcası I. Abdülhamit’in ölümüyle tahta çıktı.
Tahta çıktığında devlet, Rusya ve Avusturya ile savaş halindeydi.
Avusturya ile Ziştovi Antlaşması (1791), Rusya ile Yaş Antlaşması (1792) imzalanır.
III. Selim ıslahatlarının genel adı Nizam-ı Cedid’dir.
1793 Nizam-ı Cedid ordusunun kurulması..
Selim saraydaki altın ve gümüş eşyaları eriterek akçe bastırdı.
İrad-ı Cedid hazinesinin kurulması..
Taksim Kışlası (1860-1870), Levent Kışlası, Selimiye Kışlası(1794-1799) inşa ettirilir.
1798 Napolyon’un Mısır’ı işgali ve milliyetçilik akımları…
1801 yenilen Fransa ve 1802 Paris Barış Senedi..
1806’da çıkarılan Sırp isyanı,1807’de Rusya’ya harp ilanı ve
İngiliz donanmasının İskenderiye’yi işgali
1807 Kabakçı İsyanı.. Yeniçeri isyanı neticesi Nizam-ı Cedid’in kaldırılması..
III. Selim tahttan çekilir ve IV. Mustafa tahta çıkar.
Ayaklanmayı bastıran Alemdar Mustafa Paşa olur..Tekrar III. Selim’i tahta çıkarma gayreti sebebiyle III. Selim, IV. Mustafa tarafından öldürülür.
Şiir, musiki ve tasavvufa meraklı olan III. Selim ‘’İlhami’’ mahlası ile şiirler yazmıştır.

III. Selim döneminin iki önemli şahsiyeti Şeyh Galip(1757-1799)
ve Dede Efendi (1778-1846)’dir.

III. MUSTAFA (1807 – 1808)

Abdülhamit (1774-1789) ve Ayşe Seniyeperver Valide Sultan (1761-1828)
Tahta kaldığı bir yıl Nizam-ı Cedid yanlıları ile Nizam-ı Cedid karşıtlarının
mücadelesine sahne oldu.
Alemdar Mustafa’nın Paşa’nın darbesiyle tahttan indirilir. Yerine II. Mahmut getirilir.
IV. Mustafa’yı geri isteyen yeniçeriler yüzünden II. Mahmut tarafından öldürülür.
I. Abdülhamit Türbesi’ne defnedilir. Çocuğu olmamıştır.

II. MAHMUT (1808 – 1839)

I.Abdülhamit (1774-1789) ve Nakşidil Valide Sultan (1768-1817)nın oğullarıdır.
Anadolu ve Rumeli’deki bütün ayanları İstanbul’a çağıran sadrazam, bir toplantı düzenledi.
Padişah ile ayanlar arasında imzalanan belgeye ‘’Sened-i İttifak’’ adı verildi.
III. Selim ıslahatlarının devam ettiricisi olmuştur.
Sekbanı- Cedid kurulur ve yeniçeriler ayaklanarak Alemdar Mustafa Paşa’yı öldürür.(1808-Alemdar Vakası)
İsyancılar IV. Mustafa’yı tahta çıkarmak isteyince IV. Mustafa, II. Mahmut tarafından öldürülür.
Sekban-ı Cedid yerine Eşkinci Ocağı kurulur ancak yeniçeri isyanları ile o da kaldırılır.
1826 Vaka-ı Hayriye.. halkın yoğun desteği ve katılımı ile yeniçerilerin tümünün kılıçtan
geçirilmesi ve Bektaşi tekkelerinin kapatılması..
Asakiri Mansure-i Muhammediye yeni kurulan ordunun adı olur.

II. Mahmut döneminin ilkleri..
Ülkede ilk nüfus sayımı…
Posta yolları ve postaneler…
İlk devlet gazetesi: Takvim-i Vekayı
Devlet memurlarına tek tip kıyafet
Zorunlu ilköğretim…
Haliç’e ilk köprü
Amerika ile ilk ticari münasebetler

1812 Bükreş Antlaşması Osmanlı topraklarını paylaşan ancak daha sonra aralarında anlaşmazlığa düşen Fransa ve Rusya ile imzalanmıştır.
1822 Mora Yarımadası’nda bağımsız bir Yunan devleti kumak isteyen Rumların ayaklanmaları
1829 Edirne Antlaşması ile Mora Yarımadası elden çıkar.
Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın isyanı ve Kütahya Antlaşması (1833)
1839’da ölen II. Mahmut Divanyolu’ndaki türbesine gömülür.


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1500-1800 TARİH ARALIĞINDA AMERİKA

Kolonileşme Dönemi (1493-1775)
Bağımsızlık Savaşı (1775-1783)

Christopher Columbus 1493’te Amerika’ya ilk ayak basan Avrupalı olarak kabul edilir. Ayak basılan bu toprak parçasının yeni bir kıta olduğunu ise kıtaya adını veren İtalyan kaşif Amerigo Vespucci ilan edecektir.

İspanya, Portekiz, Hollanda, Fransa gibi ülkeler 16. yüzyıl Avrupa’sında Kutsal Roma Germen İmparatorluğu (962-1806) adı altında toplanmış görünseler de hepsi kendi adına bu yeni kıtada koloniler kurdular.Özellikle Fransızlar Kanada dahil kıtanın kuzey kesiminde müthiş bir yayılım gösterdi.

İngilizler İspanyollar ve Fransızlara göre yeni kıtaya daha geç gelmiş, Virginia’da 1607’de kurdukları ilk koloni başarılı olmamıştır. 1620’de Massachusetts eyaleti sınırları içinde yer alan bir sahile ulaşmış kolonileşme hareketlerini başlatmışlardır. 1733’de on üç koloniye ulaşan İngiltere ya da Birleşik Krallık 1756’da diğer Avrupa devletleri savaşmaya başlamıştır.

1756-1763 yılları arasında süren Yedi Yıl Savaşları Birleşik Krallık’ın zaferiyle sonuçlandı. Birleşik Krallık savaşta kaybettiği ekonomik gücüne yeniden kavuşmak için yeni kıtada kurulan on üç koloniden ağır vergiler almaya karar verdi. Vergiler kolonilerde büyük sıkıntı oluşturunca 1773’te protestolar başladı. bir yıl süren ayaklanmanın sonunda İngiliz generali William Howe birliklerini geri çekti. On Üç Koloni’nin generali ise Henry Knox’du. 4 Temmuz 1776’da On Üç Koloni bağımsızlık ilan etti. Aynı yılın sonunda bağımsızlık savaşı zora girince On Üç Koloni en büyük desteği Fransa’dan aldı. 1778’de Fransa Birleşik Krallık’a savaş ilan etti.

1780’den sonraki deniz savaşları daha çok İngilizler ile Amerika’nın müttefikleri arasında geçti. 1776’da yazılan bağımsızlık bildirgesi savaşın sonunda 1783’de Birleşik Krallık tarafından Paris Antlaşmaları sırasında tanındı.

6 yıl süren bağımsızlık savaşının sonunda son İngiliz askeri de 1783’te çekildi. 1787 yılında ABD Anayasası kabul edildi. 1789 yılında yapılan ilk başkanlık seçimlerinde başkomutan George Washington ABD’nin ilk başkanı seçildi. Amerikan yerlileri yeni kurulan bu devletin yasasında kendilerine yer bulamadılar.

Amerikan yerlilerinin asimilasyonu 1790-1920 yılları arasında gerçekleşmiş, ilk kez George Washington ve Henry Knox tarafından dile getirilmiştir. George Washington’un şu cümlesi ise tarihe not olarak düşmüştür; ’’Kızılderililer, Beyazlardan toplu yıkımdan başka bir şey görmeyi hak etmeyen vahşi hayvanlardır. Kurtlardan pek farkı yoktur, en sonunda her ikisi de, biçim olarak farklı olsalar da av hayvanlarıdır’’. 1797’de görevi sona eren George Washington 1799 ölür.

John Adams (1797-1801) ikinci Amerikan başkanı, Thomas Jefferson (1801-1808) Üçüncü Amerikan başkanı olur. 1776’da kaleme alınan Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’nin büyük bölümünü Jefferson hazırlamıştır.Bildirge de iki aydından
özellikle etkilenildi. John Locke (1632 – 1704) ve Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778)..

James Madison (1809-1817)dördüncü Amerikan başkanı, James Monroe (1817-1825) beşinci Amerikan başkanı olmuştur. Monroe Doktrini’ni geliştirmiş ”Amerika Amerikalılarındır”sözüyle tarihe geçmiştir.


EŞ ZAMANLI TARİH OKUMALARI III
1500-1800 TARİH ARALIĞINDA AFRİKA

Portekizliler, baharat denizine ulaşmak için İslam-Venedik blokunu aşmak amacıyla denize açılmaya başladıklarında, önce Afrika’nın Atlantik kıyısını keşfetmişlerdi. Kısa bir süre sonra da bu kıyı boyunca deniz ve ticaret üsleri kurmuşlar, kıyı halkıyla fildişi, biber ve köle alışverişine başlamışlardı.

Afrika, Hindistan’a ulaşmak için sadece bir transit yoldu; 1497’de, Vasco da Gama, Hint Okyanusuna geçer geçmez, kurmuş oldukları kıyı üstlerini elinde tutmakla yetinen Portekizliler Afrika’yı unuttular.

Çeşitli coğrafyalarda sömürgecilik dönemi kendini tüketmeye başlamışken Afrika’da 18 yy’da yeni başlıyordu. Bu iki yüz yıllık gecikmenin sebebi Afrika’nın coğrafi zorluklarından kaynaklandı.

Avrupalılar Afrika’ya Ümit Burnu’ndan girerek halkların kuzeye doğru kaçışını ve feodal çözülmeyi sağladılar. 13. yy’da kurulan Mali İmparatorluğu ve onun entellektüel merkezi Timbuktu 16. yy’da çöküş sürecine girdi.

Mali İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla Nijerya’da Yoruba halkının kurduğu imparatorluk kıtada bulunan üç semavi dinden etkilenmeyerek, Afrika’nın yerel dinlerini uyguladıkları bir düzen kurdular. Yoruba 50 krallığa hükmeden bir imparatorluktur. Memurların ikinci kuvvet olduğu devlette din adamları da önemli bir güçtür ve İslamiyetin bölgeye ulaşmasına kadar pagan halklardır.Portekizliler 1472’de ilk Nijerya kıyılarına geldikler ve köle ticaretine buradan başladılar. Günümüzde siyah Brezilyalıların soyu Yoruba halkına dayanır.

Etiyopya’da Yakup peygamberin oğlu Dan’dan geldiklerini söyleyen, İÖ 721 Asur sürgünü ile dünyanın dört bir tarafına dağılan 10 kayıp kabileden birinin kendilerini olduğunu söyleyen Falaşalar dışında Lalibela’da Ortodoks Hıristiyanlar vardı ve bu bölge hac merkezi idi.

Portekizliler Afrika’yı istila edemediler ama Afrika’nın karışmasında ve yıkılmasında rol oynadılar.

19. yy’da bilim adamlarının gelişi…

1788’de Nijer Nehri’ni bulup incelemek için bir Afrika derneği kuruldu. 1862’de Victoria Gölü’nü ve Nil’in buradandoğduğunu keşfettiler. Zimbabve’de ise Afrika’nın dördüncü büyük nehri Zambezi keşfedildi.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s